Algemene libellensoorten als indicatoren voor waterhabitats: een aanzet voor een praktisch hulpmiddel

Libellen worden vaak gebruikt als indicatoren voor de waterkwaliteit, maar dit geldt vooral voor zeldzame soorten met zeer specifieke habitateisen. In de meeste wateren komen echter alleen algemene soorten voor, die minder specifieke eisen stellen. Toch kunnen ook uit een libellenfauna met algemene soorten indicaties worden afgeleid over de kwaliteit van een water en de habitats daarin. Tijdens diverse onderzoeken voor waterschappen hebben de auteurs ecologische groepen samengesteld, die indicatief zijn voor de kwaliteit van bepaalde deelhabitats of van aspecten zoals de zuurstofconcentratie. De indeling is gebaseerd op zowel de habitateisen van de larven (vooral uit literatuur) als op het gedrag van de adulten (vooral op basis van veldkennis). De groep ‘oever’ bestaat uit soorten die indicatief zijn voor de zone met emergente planten en met name de overgang naar drijfbladplanten en ondergedoken planten. De groep ‘water’ zijn indicatief voor de open water zone, zonder emergente planten, maar bij een goede ontwikkeling wel met ondergedoken planten en drijfbladplanten. De soorten van de groep ‘ondiep’ komen alleen voor in eutrofe wateren als er ondiepe, structuurrijke en snel opwarmende habitats zijn. De namen van de groepen ‘pionier’ en ‘zuurstof’ spreken voor zich. In principe geldt dat hoe meer individuen en soorten van een bepaalde groep aanwezig zijn, hoe diverser de habitatstructuur en hoe beter de habitatkwaliteit. De groepen zijn ontworpen voor relatief voedselrijke, stilstaande en langzaam stromende wateren in het zuiden en oosten van Nederland. Vergelijkbare indelingen in de internationale literatuur laten zien dat de groepen breder toepasbaar zijn. Natuurlijk moet een indeling altijd kritisch worden bekeken en zo nodig aangepast voor andere gebieden, andere watertypen of andere ecologische vragen. We hopen dat de groepen anderen zullen inspireren om meer te kijken naar de relatie tussen libellen en hun (micro)habitat.